Türkiye’de Organoloji Çalışmaları – III

110 okuma

2004 yılında I. Uluslararası Tarihte Anadolu Müziği ve Çalgıları Sempozyumu’nda Etem Ruhi Üngör, ilk olarak yapılması gerekenin Türk Çalgıları Müzesi’nin kurulması ve Türk Çalgıları Ansiklopedisi’nin en kısa zamanda hazırlanması olduğunu söylemiştir. Bu konuda elinde 500 parçalık bir koleksiyon mevcuttur.

Şekil 1: Üngör’ün 500 parçalık koleksiyonunun bir bölümü (Berkel, 1970)

2006 yılında İzmir Kültür Sanat ve Eğitim Vakfı (İKSEV) tarafından Müzik Müzesi ve Ses Kütüphanesi (MÜZİKSEV) açılmıştır. Bu müze alanında ülkenin tek müzesi olma özelliğini taşımaktadır. Müze sadece İzmir’in değil, Türkiye’nin de zengin müzik kültürünü yansıtmaktadır. Özgün Türk çalgılarından çağdaş Türk bestecilerine değerli notalarına, müzik kitaplarına kadar pek çok kaynak sergilenmektedir.

2008 yılında Veyis Yeğin Çalgı Yapım Sanatımızın Sorunları Üzerine Bazı Görüşler adlı makalesinde çalgı yapımcılığının ülkemizde araştırılan tarihçesinin bir asrı geçmediğini söylemiştir. Yeğin’ e göre, bağlamanın Anadolu’daki geçmişi 4000 yıldan fazladır bu konu arkeoloji ve tarih disiplinlerine bağlı kalmakta ve müzikoloji açısından incelenmemektedir. Bu yüzden konunun ivedilikle araştırılması gerektiğini tını ve kültürel kimliğin bağlantısına dikkat çekmiştir. Usta-çırak geleneğiyle aktarılan çalgı yapım sanatını maddi ve manevi olmak üzere iki şekilde temellendirmiştir. Maddi temelde birikimler deneme yanılma yöntemiyle edinilirken manevi temelde mesleğin etik değerleri oluşmaktadır.

2010 yılında Cem Dertsiz başkanlığında Bülent Ecevit Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Çalgı Yapım Bölümü kurulmuştur. Diğer çalgı yapım bölümlerinden farklı olarak bu üniversitede sadece batı usulü yaylı çalgı yapımı eğitimi verilmektedir. Bölümün amacı ülkemizdeki kaliteli çalgı ihtiyacını karşılamak ve müzikal yapıyı güçlendirmektir. Bölümü başarıyla bitiren öğrenciler luthier yani çalgı yapımcısı olarak mezun olmaktadır.

2015 yılında Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Çalgı Yapım Bölümü, Cumhurbaşkanlığı Senfoni orkestrasında etkileri uzun zaman süren bir sergi düzenlemiştir. Dünyanın en önemli keman sanatçılarından biri olan Soyoung Yoon konserinde bu bölümde üretilen bir kemanla konser vermiştir. Ayrıca bölümün öğretim üyeleri Almanya – “Wittenwalt” International Violin Making Competition, İtalya Cremona “Triennale” International Violin Making Competition ve Polonya Poznan “Henryk Wieniawsky” International Violin Making Competition gibi dünyaca ünlü keman yapım yarışmalarına katılmışlardır.

Görüldüğü üzere cumhuriyetin ilk yıllarında “halka doğru” yapılan derleme çalışmaları müzik alanında başlarda türkü derlemek üzerine olsa da zamanla halk çalgıları da derlenmeye başlamıştır. 1925 yılında Gazimihal halk sazları ile ilgili yeterli araştırma yapılmadığını ve bu alanın yepyeni bir “arama zemini” olduğunu açık açık yazmıştır. Hem bireysel yapılan derlemeler hem de Darü’l Elhan ve akabindeki kurumların düzenlediği derleme gezileri sayesinde organaloji disiplininin ülkemizdeki temelleri atılmaya başlanmıştır. 1936’da Türk Mûsikîsi Devlet Konservatuvarı’nda Çalgı Yapım Atölyesinin kurulmasının bir mihenk taşı olduğu ortadadır. 1976’da Açın’ın İstanbul Musikisi Devlet Konservatuvarı Çalgı Yapım Bölümünü açması ve devamındaki çalışmaları alanda ciddi ilerlemeler kaydedilmesini sağlamıştır. Tüm bu gelişmeler organoloji disiplinin bağımsız bir disiplin olarak kendine zemin kazanmasına fırsat vermiştir. Böylece organoloji; çalgıların standardizasyonu, enstrümantasyonu, sınıflandırılmasını ve çalgı yapımında kullanılacak malzemelerin seçimi gibi pek çok konuda bir fikir birliği sağlamıştır. Ancak hâlâ bu disipline yapılması gereken katkılar vardır. 2006 yılında İzmir’de açılan Müziksev alanındaki ilk müzik müzesidir. Oysa Belçika’daki Brüksel Müzik Enstrümanları Müzesi (MIM) 1877 yılında kurulmuş olup neredeyse 150 yıldır halka hizmet vermektedir. Ülkemizde devlet eliyle kurulan bir çalgı müzesi yoktur, bu noktada kişisel çalgı koleksiyonu sahipleriyle işbirliği yürütülebilir, kişisel çalgı koleksiyonlarına müzelerde yer açılabilir ve mümkünse koleksiyonlar satın alınabilir. Ayrıca bazı ülkelerde çalgı yapım bölümleri mühendislik fakülteleri içerisindedir. Standardize edilmiş çalgılar bir mühendislik ürünü olarak değerlendirilebilir. Türkiye’de de önümüzdeki yıllarda mühendislik fakülteleri ve konservatuvarlar arasındaki etkileşim artırılabilir.


KAYNAKÇA

Akyol, A. (2013). Türkiye’de Yaylı Çalgı Yapımı Üzerine Eğitim Veren Kurumlar, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Yüksek lisans tezi), Bolu.

Berkel, A. (1970). Ağaç Malzeme Teknolojisi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları.

Yeğin, V. (2008). Çalgı Yapım Sanatımızın Sorunları Üzerine Bazı Görüşler. Musiki Dergisi Net, (http://www.musikidergisi.net/?p=693)

Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Devlet Konservatuvarı. (2018). Erişim adresi https://konservatuvar.beun.edu.tr/bolumler/calgi-yapim-bolumu.html

http://www.iksev.org/tr/muziksev

http://www.mim.be/en

YORUM YAP

Your email address will not be published.