Noktürn Op. 48: İlk Dört Ölçü

Chopin'e Göre Nasıl Çalınmalı?

140 okuma

Chopin, Liszt ve diğer ünlü isimler ile piyano çalışma fırsatı yakalamış yazar ve müzisyen Wilhelm von Lenz, birikimlerini “Büyük Piyano Virtüözleri” isimli yayınında detaylı şekilde yazmıştır.

Bunlardan en dikkat çekici olanı ünlü piyano virtüözü Carl Tausig’e Chopin’in eserleri ile ilgili aktardığı ders anekdotlarıdır. 

Chopin’in görkemli Op. 48/1 Do minör Noktürn’ü ile ilgili Tausig ile yaptığı tam sayfalık sohbetin, eserin sadece ilk dört ölçüsü ile ilgili olması oldukça dikkat çekicidir. 

Lenz’in ünlü besteciyi eserin henüz ilk dört ölçüsünde memnun etmeyi başaramaması, Chopin’in ikazları ve sınırları zorlayan dinamikleri neredeyse eserün bütününden çok ilk dört ölçüsünün çalışıldığı izlenimini vermektedir.

Peki bu dört ölçüyü icra etmeyi zor yapan nüanslar nelerdi? Günümüzde hangi kayıtlar ünlü bestecinin arzularını dikkate alarak yapıldı?

Önce Lenz’e kulak verelim:

Chopin’i, görkemli Do minör Noktürn’ün (Op.48/1) açılışında, çok kolay gözüken o ilk dört ölçünün icrasında memnun etmek oldukça zordu. İkinci ölçüde on altılık re, mi bemol, fa ve sol notaları vardır. Burada önemli nokta sol notasından üçüncü ölçünün başında yazılı do notasına kaymaktı. Chopin bu konuda hiç tatmin olmazdı. Bana “Bunu yapabilirsin, o halde yap” dedi. Bir süre sonra onu memnun etmeyi başardım ancak geçen zaman boyunca ya sol notası çok kısa kalıyor ve do erken işitiliyordu ya da tam tersi. “İçinde bir anlam var” derdi Chopin. Aynı zorluk dördüncü ölçünün son notası olan on altılık Do’nun (sekizlik suskunun önündeki) bırakılmasında da karşıma çıktı. Son ses olan Do ya çok uzun ya da çok kısa kalıyordu. Kendimce bir yöntem geliştirdim. Parmağımı tuşun ucuna kadar basılı şekilde kaydırıyor ve köşesinden düşürüyordum; bu şekilde Chopin’i memnun etmeyi başarmıştım. Ama kendisi çaldığında, yukarıda gösterdiğim çaba ile aldığım en iyi sonuç bile gölgede kalıyordu. Chopin’e göre ikinci ölçünün son notası olan Sol bir soru, üçüncü ölçünün ilk notası olan Do ise cevaptı. İlk ölçü içinde aynı problemler söz konusu; dörtlük Sol ve La bemol öne çıkarılmalıydı, tematik olmalıydı, ancak ona göre ben ya çok yumuşak ya da çok sert çalıyordum.

The Great Piano Virtuosos of Our Time, Wilhelm von Lenz, G. Schirme, 1899, ss. 87.

Şimdi yazılanları, ilk dört ölçünün notası üzerinde işaretliyelim:

A: Sol ve La bemol ön plana çıkarılacak, ancak çok yumuşak veya sert vurgudan kaçınılacak.

B: Sol’den Do’ya doğru zamanda geçiş yapılacak. Sol ile bir soru sorulmuş, Do ile yanıt verilmiş olacak.

C: Nota doğru zamanda bırakılacak. Ne fazla kısa çalınacak ne de uzun.

Görünen o ki kendi Noktürn’lerini Chopin ile çalışmanın avantajı olduğu kadar dezavantajları da var. Lenz zorlu bir süreçten geçmiş ancak günümüze paha biçilmez bilgiler bırakmış. Bakalım hangi piyanistler bu bilgilere hakim ve eseri tam da Chopin’in istediği kalıplara uygun icra etmişler. Notlama skalamız:

5 – Çok iyi | 4 – İyi | 3 – Orta | 2 – Olmamış | 1 – Kötü

AlbümABC
M. Pollini, 2005, Deutsche Grammophon4
Güzel
2
Tek cümle gibi yorumlanmış.
1
Pedal uzun tutulmuş, hem Mi hem Do üst üste binmiş.
F. Say, 2018, Ada Müzik 1
Duyulmuyor bile
2
Kreşendo?
2
Notalar ayırt edilebiliyor ama pedal?
A. Rubinstein, 1965, Sony 5
Yarım pedal lezzeti
2
Tek cümle gibi yorumlanmış. Soru veya cevap yok.
5
Pedal kesme zamanı harika, notalar sizinle. Ne uzun ne kısa.
B. Engerer, 2010, Harmonia Mundi 3
Evet ön planda ama fazla forte
3
Neredeyse
3
Notalar ayırt edilebiliyor ama Do sesi yok olmadan pedal basılmış
D. Barenboim, 1982, Deutsche Grammophon 4
Güzel
3
Neredeyse
2
Pedal tamam ama Do uzun kalmış
I. Fliter, 2018, Linn Records 4
Güzel
2
Kreşendo?
3
Bas yutmuş
Y. Lee, 2010, Warner Classics 3
Biraz fazla forte
3
Neredeyse
2
Uzun pedal
M. Pires, 1996, Deutsche Grammophon 4
Güzel
3
Kreşendo olmasa
3
Bas yutmuş
İ. Biret, 2007, Naxos 2
Bas ile aynı seste. Ön planda değil.
3
Soru var cevap yok
3
Tek cümle çalınmış
J. Lisiecki, 2021, Deutsche Grammophon 3
Yeteri kadar ön planda değil
3
Soru var cevap yok
2
Çok hızlı geçiştirilmiş
N. Freire, 2010, Decca 4
Güzel
3
Hızlı bir soru
3
Tek cümle çalınmış
V. Ashkenazy, 1997, Decca 4
Güzel
5
Evet !
5
Evet !
E. Leonskaja, 1992, Warner 2
Fazla forte
3
Kreşendo olmasa
1
Do ile kontrolsüz kesilen pedal
N. Lugansky, 2002, Warner 4
Güzel
3
Kıl payıyla
3
Tek cümle çalınmış
C. Arrau, 1978, Universal 4
Güzel
4
Kreşendo olmasa
3
Cümleleme doğru, nota uzun kalmış
S. Francois, 2002, EMI 3
Biraz Hızlı
3
Kreşendo olmasa
2
Çok hızlı geçiştirilmiş

Meraklıları için Chopin’in öğrencilerine not ettirdiği parmak numaraları:

Jean-Jacques Eigeldinger, Chopin: Pianist and Teacher: As Seen by His Pupils, Cambridge University Press, 1986, ss.264

YORUM YAP

Your email address will not be published.