Hoffmann’ın Undine Operası

84 okuma
Sisler vadisinden geldi dalga,
Mutluluğu aramaya;
Denizi mekan tuttu,
Geri akamaz bir daha 

(Undine, syf.23)

Friedrich De La Motte Fouque, Norman kökenli Fransız yazar 1804’te Pellegrin takma adıyla yazdığı Dramatische Spiele ‘in yayınlanmasıyla tanınmaya başladı. Nordik mitolojisi, Orta çağ efsaneleri, şövalyelik ve kahramanlık konularını eserlerinde işlemeyi seven Fouque, Undine kitabını 1809’da yazdı. Kısa zamanda sevilen eser hem operaya hem de sinemaya taşındı. Aynı zamanda yazarın Der Zauberring (büyük şövalye romanı) adlı eseri J.R.R Tolkien’in Yüzüklerin Efendisi’ne esin kaynağı olduğu bilinmektedir.

Undine, bir su perisinin şövalye ile yaşadığı aşkı, imkansızlığı ve yüceliği anlatan mitolojik bir romandır. Balıkçı ailesi tarafından bulunarak evlat edinilen superisi Undine, gerçek aşkı olan şövalye Huldbrand ile evlenerek bir ruha sahip oluyor. Şövalyenin onu nehrin kenarında azarlayarak, ona cadı muamelesi yapmasıyla birlikte Undine’nin ruhu parçalanıyor ve Su Krallığına geri dönmek zorunda kalıyor. Şövalye yaptığının geri dönülmez bir hata olduğunu fark ediyor fakat iş işten geçmiş olduğu için birkaç zaman sonra kral Kühleborn’un üvey çocuğu olan Bertalda ile evleniyor. Düğün gecelerinde Undine kuyudan çıkarak şövalyeye ölümcül bir öpücük veriyor.

“Eğer öyleyse gerçekten”, diye iç geçirdi şövalye, “bırak senin öpüşünle öleyim” Undine “seve seve sevgilim” diyerek duvağını açtı. Şövalye aşkla ve yaklaşan ölümün korkusuyla titreyerek ona doğru eğildi.Kadın ilahi bir öpücükle, ama bir daha bırakmamacasına öptü onu. Gitgide daha sıkı sarılıyor ve ağlıyordu. Ruhunu söküp atmak istermiş gibi ağlıyordu.’ (Undine, ss. 102)

Ernst Theodor Amadeus Hoffmann, genellikle ETA Hoffman olarak kısaltılır. Amadeus ismini Mozart’a saygısını ifade etmek için kullandığını söyleyen bestecinin mezar taşında diğer adı olan Wilhelm yer almaktadır. Alman yazar, hukukçu, besteci, müzik eleştirmeni ve sanatçı olarak bilinir. Jasques Offenbach’ın Hoffmann’ın Masalları operasında ETA Hoffmann’ı kahraman olarak işlediğini, Hoffmann’ın Fındıkkıran ve Fare Kral hikayesinin Çaykovskinin bestesiyle birleştiğini, Schumann’ın Kreisleriana’sının Hoffman karakterine dayandığını bilmekteyiz. Sanatçıların çoğu Hoffman’ın yazarlığından etkilenmiş olsa da Hoffman müzik kariyerinde belli başlı eserlerinde ulaştığı zaferi ve  onun fantastik dünyasındaki en görkemli eseri Undine Opera’sına göz atacağız.

Müzik dünyasına küçük yaşlarda piyano ve kontrpuan öğrenerek giren Hoffmann, farklı disiplin dallarıyla ilgilenerek çok yönlü yeteneğini geliştirmeye çalışmış aynı zamanda roman yazarlığına başlamıştır. Savaş döneminde sürekli ülke değiştirip bir şekilde sanatını korumaya çalışan Hofmann, Napolyo’nun yenilgisiyle Berlin’de iş bularak Undine’nin oynanmasını sağlamıştır.

Undine Operası

Undine, Alman besteci ETA Hoffmann tarafından 3 perdelik bestelenen bir operadır. Carl Friedrich Schinkel sahne setlerini tasarlamış, Alman Orta Çağını tasvir etmeye çalışmıştır. Toplamda 7 sahne gotik mimari ve kostümlerle desteklenmiştir.

3 Ağustos 1816’da Berlin’de Königliches Schauspielhaus’ta ilk kez oynanan Undine, 29 Temmuz 1817’de çıkan bir yangınla Carl Friedrich Schinkel’ın değerli süslemeleri ve dekorlarının yanması sonucunda sahneye ara vermiştir. Bu talihsiz olaya kadar toplamda 13 kez oynanmıştır. Hofmann’ın  bu büyük başarısının romantik operanın gelişimine katkı sağladı düşünülmektedir. Undine karakterini soprano There Eunicke -Schwachhofer, Huldbrand’ı bariton Heinrich Blume ve Bertalda karakterini Emilie Willmann (soprano) oynamıştır. Koro; soylular, elçiler, şövalyeler, hanımlar, yaverler, av takipçileri, köylüler, balıkçılar, hayaletler ve su ruhlarından oluşmaktadır.

Ringstetten Kalesi
Pazar Yeri

Libretto incelendiğinde birinci perde bir balıkçı kulübesinde açılıyor, diğer karakterler yavaşça oyuna giriyor. Undine’nin balıkçı ailesine nasıl geldiği anlatılıyor. İkinci perde de küçük şelalelerden oluşan ortasında  bir deniz tanrısının olduğu havuz dekoruyla açılıyor. Bu bölümde Bertalda ile tanışma ve Bertalda’nın aslında balıkçı ailesinin gerçek kızı olduğu ortaya çıkıyor. Öğrenilen gerçeklerle birlikte havuzun içindeki deniz  tanrısının heykeli harabeye dönüyor. Herkes kaçıyor. Undine hariç. Perde kapanıyor. Son perde akşam vakti bir av kampıyla açılıyor. Undine ve Huldbrand’ın konuşmaları ve Undine’nin gidişiyle Ringstetten Kalesi’nin avlusu ve ortada büyük bir taşla kaplı bir kuyu açılıyor. Huldbrand’ın ölerek Undine ile kaybolması işleniyor.

’Huldbrand ve Undine ikinci bir gök gürültüsünün altında batar ve su ruhlarının korosu duyulur’.

Undine Müziği Hakkında

Hoffmann Undine’yi okuduğunda karakterlerin özünü derinden hissettiğini ve bu uzak ruh aleminin gizemli dilini ancak romantik bir müzik ile ifade edebileceğini düşünerek, libretto yazımı için yardım istemiştir. İzleyenler için, ’yüksek dağların üzerimizdeki etkisini görünür kılmak’ ve böylece harika olan bu dünya arasındaki uçurumu kapatmayı hedef edinmiştir.

Undine için romantik bir opera olduğu söylense de aslında bir geçiş eseridir. Terminolojik olarak yenilikler ekleyen Hoffmann, ‘sahne ve arya’ , ‘koro ve sahne’ gibi terimler kullanmıştır. Hoffmann’a göre şövalye tenor değil, bariton ve pasif bir kahraman olmalıdır.

Kendi aryasına sahip değildir. Hoffmann’ın Kühleborn olarak bildiğimiz Kral’ı daha baskın bir figür olarak işlemiştir. Kühleborn’un intikam aryası (no.12) diğer eserlerden karakteriyle ve sıçramalarıyla ayrılır.  No.2’de Huldbrand’a Undine anlatıldığı sırada su ruhları korusu çalar ve arkaplanda viyola ile kemanların dalga hareketi duyulur.

Hoffmann eserlerin yaratım sürecinde geleneksel olduğu kadar yeni motifler kullanmaya çalışarak gerçek ve hayali dünyayı bu yönüyle ortaya çıkarmaya çalışmıştır. Undine operasının eleştirilerinde Mozart, Fransız devrimci operanın seslerinin duyulduğu söylense de eserlerinde Alman operasının romantik döneme kayışını dinlemekteyiz. Undine ile yakaladığı büyük başarıda ruhlar dünyasının kapısını müzik yoluyla aralamayı başarmıştır.

Hoffmann’ın el yazısı ile nota kağıtları
Hoffmann’ın el yazısı ile nota kağıtları

Hoffmann iki alternatif son bestelediği Undine Operası’nda birinci alternatifte kitaba bağlı kalarak Huldbrand’ın öpücükten sonra ölerek yere yığılmasını işliyor. Sahne de kullandığı ikinci alternatif son da ise, Huldbrand Undine’nin kollarında kuyunun derinliklerine batmasının ardından su korosunun onların yanında olduğu, Kühleborn’un ise en tepede yer aldığı görülüyor. Buradaki tasvir ise, kitaptaki gibi Kühleborn’un intikamcı bir ruh değil aşık olan iki ruhun su sarayına götürülmesi için beliren elemantal bir varlık olarak ortaya çıkmasıdır.

Undine için sahne tasarımı

‘İnsan sevgisi uğruna yurtlarını terk etmeye hazır olan bu mutsuz ruhlar, ETA Hoffmann’ın Undine, Heinrich Marschen’ın Wamoyr ve Hans Heiling ile Richard Wagner’in Lohengrin arasındaki Alman romantik operasının vazgeçilmez bir parçası olmuştur’.

Undine Üvertür
Aurora Üvertür

Herkes çöktü.Mezarcılar da. Gömme işi bitip de başlarını kaldırdıklarında beyaz giysili yabancı kadının ortadan kaybolmuş olduğunu fark ettiler. Onun diz çökmüş olduğu yerde, çimenlerin üzerinde gümüş gibi parıldayan bir kaynak belirmişti. Şırıl şırıl akıyordu. Şövalyenin mezarını tümüyle örtünceye kadar da böylece akıp durdu. Çok sonraki zamanlarda bile, köyün sakinleri kaynağa bakarak onun, o zavallı, istenmemiş Undine olduğuna, sevgi dolu kollarıyla, sevdiğini böylece sardığına inanmayı sürdürdüler.

Undine ss.105


Kaynakça
Undine, Frıedrıch De La Motte Fouque
https://etahoffmann.staatsbibliothek-berlin.de/leben-und-werk/musiker/undine-zauberoper-in-drei-akten-1816/
https://etahoffmann.staatsbibliothek-berlin.de/leben-und-werk/biografisches/biogramm/
https://en.m.wikipedia.org/wiki/E._T._A._Hoffmann
https://sf-encyclopedia.com/fe/hoffmann_e_t_a
https://opera-guide.ch/en/operas/undine/

YORUM YAP

Your email address will not be published.