Debussy ve Müzikal Arabesk

234 okuma

Mağribi Arabesk, Art Nouveau döneminin de temelleri olan yüzeysel, zarif ve stilize çiçek desenleri üzerine yoğunlaşırken, Grotesk Arabesk bitki, hayvan ve insan figürlerinin bozunmuş anatomileri ve asimetri üzerine yoğunlaşır.

Art Nouveau ve Arabesk

Art Nouveau 1890’larda başlayıp 1. Dünya Savaşı’na kadar etkili olmuş, Yeni Sanat anlamına gelen ve özellikle bitkisel çizimlere ve kıvrımlı figürlere yer veren bir sanat dönemidir.

Art Nouveau estetiğinde özellikle korku motiflerine, ilkel sanatlara, mahremiyete ve erotizme sığınılır. Sanat tarihçisi Cybele Gontar’ın Heilbrunn Timeline of Art History ‘de yayımlanmış makalesinde, Art Nouveau’nun yayılması hakkında şu cümleleri kurar:

“Art Nouveau’nun yayılmasının nedenleri, akımın kıvrımlı çizgilerinin özgürlük için bir metafor olarak anlaşılması, uygulayıcıları ve fanatikleri tarafından artistik geleneğin ağırlığından, kritik beklentilerden serbest bırakılmasıdır”

Art Nouveau’nun tını-renk-ışık devinimlerinin birleşmesi “Synestezi” adını alır. Skriyabin’in 1912 tarihli “Prometheus” eseri synesteziyi kullanır.

Arabesk, Art Nouveau döneminde benimsenen akımlardan biridir. İlk kez mimarideki süslemeleri ve oymaları belirtmek için kullanılmıştır. “Mağribi” ve “Grotesk” olarak ikiye ayrılan sanat akımı, dönemin sanatçıları tarafından romantizmin en güzel aktarım biçimi olarak tanımlanır.

Mağribi Arabesk, Art Nouveau döneminin de temelleri olan yüzeysel, zarif ve stilize çiçek desenleri üzerine yoğunlaşırken, Grotesk Arabesk bitki, hayvan ve insan figürlerinin bozunmuş anatomileri ve asimetri üzerine yoğunlaşır.

Eduard Hanslick, 1854’te Arabesk’in devinimi sırasında oluşan küçük ve büyük eğrilerden söz eder.

Baudelaire ise Arabesk’i kendi içinden kaynaklanan bir soyutlukta bulduğunu söyler. Arabesk, müzikte kendini mimari tasvir ile ilişkilendirerek gösterir.

Müzikal Arabesk ve Debussy

Debussy, Arabesk terimini ilk kez 1893’te St.Gervais’te Palestrina ve Lassus’u dinledikten sonra kullandı ve benimsedi. Debussy, Arabesk teriminin Bach’ın müziğinde önemli bir element olduğunu; Palestrina, Victoria ve Lassus’un müziğinin ise temeli olduğunu belirtir. Dönemin ressamlarından Maurice Denis (1870-1943) Debussy’nin yakın arkadaşlarından biriydi, Debussy’nin “La Damoiselle Elue” isimli eserinin kapak resmi de Denis tarafından yapılır. Denis, eser hakkında şunu söyler: “… kâğıt üzerinde bir arabesk işlemesi, etkileyici konturlar eşliğinde…”

19.yüzyılda besteciler “Arabesk” başlığı altında süslü eserler yazmaya başladılar. Bu eserlere örnek olarak Jean Sibelius, Arabesque, Op. 76; Robert Schumann, Arabeske in C, Op. 18; Anton Arensky, Op. 67; Hans von Bülow, Arabesques sur un thême de l’opéra Rigoletto vb. verilebilir.  

Debussy 1901 tarihli Bach Sol Majör Keman Konçertosu analizi ile müzikteki arabesk hakkında şöyle bir yorum yapar:

” Rönesans-öncesi müzisyenler inanılmaz bir arabesk anlayışına sahipti. Gregorian İlahileriyle atılan temeli, Bach esnetmiştir…”

Debussy, empresyonist bir besteci olmasının da getirileriyle müzikal arabeski ” Melodik bir motifin güçlü bir şekilde kontürlenmesi, bireylerin özgürce çaldığı bireysel seslerin akışı” olarak tanımlar.

Debussy ve Arabesk Eserleri İlk Arabesk, akıcı arabesk olarak bilinir. Yükselen/Alçalan üçlemeli arpejlerin egemenliğinde bir başlangıcı vardır. Arpejlerin alçalıp yükselmesi mimarideki kıvrımlara göndermedir.

İkinci arabesk ise süslü arabesk olarak bilinir. Daha duygu yüklü olduğu gözlemlenir. Aynı ilki gibi ikinci arabesk de arpej ve aralıkların yükseliş/alçalışından yararlanır.

Arabesk ile özdeşleştirilen bir diğer Debussy eseri ise, Fransa Solesmes (1892-1894) gezisi esnasında kaleme aldığı “Prélude à L’après-midi D’un Faune” isimli eserdir. Başlangıç ölçüleri, kıvrımlı bir şekil oluşturacak şekilde yükselip alçalan bir triton ile şekillenir. Plain-chant (Latince kilise ilahileri) etkisi yaratacak bir arabesk gönderme için modaliteden ve ölçüdeki bulanıklaşmadan yararlanılır.

Müzikal arabeskin kıvrım yaratma isteği, klasik müzikteki arabesk anlayışının bu türdeki mimariden esinlenmesinin bir sonucudur. Besteciler eserlerinde bina tasarımlarının onlarda uyandırdıkları hisleri yansıtırlar.

Debussy’nin Pelléas et Mélisande operası da arabesk esintilerin olduğu bir operadır. Eserin librettosu aynı isimli Sembolist tiyatro oyununun da yazarı Maurice Maeterlinck tarafından yazılır.

Eser ilk bölümünün ilk ölçülerinde; karanlık, el değmemiş bir ormanın görüntülerini tasvir etmek isteyen, beşli aralık çalan kontrbaslar ve çellolar ile açılır.

Dört ölçüden sonra Debussy tahta üflemelilere arabesk bir motif ekler.

Tahta üflemeliler sayesinde, üçlüler kullanılarak yapılan ters hareket modal akorları oluşturur ve sahnenin ilerleyen bölümlerinde bu ilkel ormanı efsunlamaya devam eder.


Müzikal Arabesk’in karakteristikleri

Yaptığım incelemeler ile ulaştığım mimari süslemeler ve müzik ile alakalı ilişkilendirmeyi sıralı halde yazmayı yazıyı bitirmek için uygun buldum.

Görsel Arabesk                                       Müzikal Arabesk
Çizgi İnşaat Kıvrımlı süslemeler Akıcılık Süslemeler Dönen çizgi süslemeleri Birbiri içine geçen süslemelerMotif/Melodi Ses Aralıklarının kullanımı Yükselen/Alçalan motifler Akıcı melodi, metrik modülasyon Kısa notalar, hızlı ritimler Paralel hareket Ters hareket

Kaynakça:

Leyla Pamir, Müzikte Geniş Soluklar
Norton Anthology – The Music in Renaissance
Carolyn Rose Rynex, Arabesque and Early Music Influence in Debussy’s Trois Chansons de Charles d’Orleans
Cybele Gontar, Heilbrunn Timeline of Art History
Eduard Hanslick – On the Musically Beautiful

YORUM YAP

Your email address will not be published.