Çizginin Anlamı: Newman

70 okuma

Kimi sanatçılar için resim düşünülmeden yapılacak, duygular ile harekete geçilecek bir alan. Kimi sanatçılar içinde üzerinde düşünülmesi yorumlanması ve açığa çıkartılması gereken bir savaş alanı. Bernat Newman, tuvalın başına geçmeden önce her şeyi düşünen sanatçılardan. Yapacağı resmi, öylesine tavizsiz bir şekilde metafizik düşünce ile yorumlayıp bizi  yüzleştiriyor ki, yapıtı hala  pek çok deneyimli sanat izleyicisini hayrete düşürmeye  devam ediyor.  Tablolarına altından yatan felsefesini bilmeden batığınızda, sakinlik içinde size anlattığı şeyi hissetmeye başlıyorsunuz. Sizi yavaş yavaş içine çekiyor ve bir duaya ortak eder gibi dinlemeye başlıyorsunuz. Bu etki sanırım ‘’ Grek plastik zaferi’’ diye adlandırılan yani güzellik kavramı ile karşılaştırıldığında bize daha çok yüce duygusunu veriyor olmasından kaynaklanıyor. Grek Estetiği, nesnenin fiziksel güzelliğinden yola çıkar ve kişisel olarak ifade biçimleri üzerinden şekillenir. Newman ise eserlerinde Yüce’yi deneyimlemek ister, evrensel bir deneyimi sezgisi ile bulur ve bu saf ruhsallığı bize geçirmeyi başarır.

Sanatçıların mistik yönü peygamberler gibi çalışmasına benzer kişisel olarak ve dolaysız yoldan keşfedilen evrensel hakikatleri araştıran bir devrimci gibi çalışır, ama katedraller yapmak yerine duygular inşa ederek ilerler.


 Birlik I /Onement ( 1948) Modern Sanat Müzesi (MoMA), New York City, NY, ABD

Newman, Birlik I ( Onement I) diye adlandırdığı resimde,içinde bulunduğu düşünce dünyasının görsel ifadesini bulur ve pentür, Newman’ın stilini oluşturur. Tuvale bir başka resim için arka plan olarak başladığını anlatır ancak yapıt, bitmemiş halde  2 sonbahar boyunca stüdyosunda kalır. Sonra kendini ona bakarken ve neden böylesine derinden etkilediğine ve aklında böylesine titreşimler yarattığına hayret ederken bulur, tıpkı bize olduğu gibi. Bunun anlamını değerlendirmeyi deneyerek, aylar boyunca bu bilmeceyi çözmeye uğraşır. Ortada , yukarıdan aşağıya dümdüz çizgiye zip ( fermuar) diye göndermede bulunur.

‘’Birlik’’ başlığı çok şeyi içinde barındırıyor. Museviler’in Yom Kippur süresince saygıyla andıkları, kendileri için önemli bir kavram olan, ‘’ kefaretin tecellisini’’ bir bileşenidir. Onement, ‘birleştirmek’ anlamına gelen ortaçağ teriminden etkilendiği söylenir. Daha sonra bu terim, günahı ve/veya Tanrı’nın ve insanın İsa aracılığıyla Kefareti olarak yorumlanan, “kefaret” olarak bilinen dini bağlamlara dönüşür. Kabalcılar, bu kutsal güne yaratılışın gizemi üzerine düşünme zamanı olarak bakar. Kabala metinleri ile birlikte, Newman’ın, yazılarını incelemiş olduğu Spinoza, bilgiyi üç düzeyde sıralar: Yapa yapa öğrenilmiş veri ve kurallar; Mantık tarafından öğrenilmiş şeyler; Aklın ötesinde ki bir kavrayış, şeylerin özüne ilişkin doğrudan bir sezgi aracılığı ile elde edilmiş, ( en yüksek düzeyde) dolaysız bilgi. Bu son düzey,Newman’ın ‘’ yüce ‘’ şeklinde adlandırdığıyla benzerlik göstermektedir.

Birlik I’in renkleri de Tekvin’e göndermede bulunur. Arka planın kızıl kahverengi alanı, yeryüzünün kaşılığı olan İbranice sözcük, adamah’tır. Dolasıyla, Adem, topraktan yapılmıştır. Üstelik insanlar, yalnızca ayağa kalkıp yürümüş hyavanlardır. Tuvalin ortas, aşağıya doğru düşey hareket, ilk enkarnasyonu  Adem olan insanoğlunu temsil eder. Zip aynı zamanda izleyiciye Giacometti’nin figürlerine benzemektedir. Varoluşun kırılgan, gelip geçici anları gibi inceciktir.

Birlik, ‘’ Bir Olma Durumu’’ Havva’ya da bir atıfta bulunmaktadır. Talmut, şöyle der: ‘’ İnsan, yanlızca tamamlandığı zaman ‘’bir’’ diye adlandırılır… Erkek, kadın ile bir beden olduğu zaman…’’ Dolasıyla bir olma durumunun kökleri, Newman’ın  yoğun bir şekilde çalıştığı Kabala ve Talmut edebiyatından gelir. ‘’ Bir Olma Durumu’’ Genetik andır; bu an Adem ile Havva’nın birleştiği andır; bu an insanın yaratıcılığı, özellikle de sanatçının yaratıcılığını kutlar.

Newman, beş yılda yedi tane ‘’ Birlik I’’resmi yapar, kullandığı zip simetri, imsamom , Tanrı’nın varlığı ile birliğindeki mükemmelliği simgeler.

Sanatcının 7 sayısında durmuş olması bilinçli mi yaptı bilgimiz yok ama benim aklıma Hermes vizyonuna dair bir hikayeyi aklıma getirdi. Hikaye şu şekilde başlar;

‘’ Bak, dinle ve anla. Var olan tüm hayatın devam ettiği yedi küreyi görüyorsun. Ruhların düşüşü ve yükselişi onlar aracılığı ile gerçekleşmektedir. Gördüğün yedi melek , Işık Kelam’ın yedi ışınıdır. Her biri Ruhun bir küresine, ruh varlıklarının hayatındaki evrelerden birine hükmeder.’’ diye devam eder.

Hermes’in vizyonundaki yedi Melek, Hint’teki yedi Deva, Pers’teki yedi Amşapand, Kalde’ki yedi yüce Melek, Kabaladaki yedi Sefirot, Hristiyan inancındaki Yedi ahit son kitabındaki yedi Başmelek’tir. Evreni sarmalayan bu 7’li yapı, kendini sadece gökkuşağının yedi renginde göstermez: İnsanoğlunun yapısı gereği geçirdiği tekamüle göre 7 li bir sisteme dayanmakta, belki de Newman tablolarında bunu da gizlemişti kim bilir…

YORUM YAP

Your email address will not be published.