Chabrier’in Yansıması

289 okuma

Hector Berlioz ile hayat şekilleri benzetilen ve hayatına bir hukuk öğrencisi olarak başlayıp yıllar sonra besteci olarak devam eden Emmanuel Chabrier, müzik tutkusunun asla vazgeçilmeyen tarafını iyi bir şekilde sergilemekte başarılıydı. Richard Wagner, Chabrier’in bu tutkusuna yeni kapılar açan hatta belki de ilk kapıyı açan kişiydi; 18. yüzyılın sonlarına dayanmış romantik dönemin diğer Fransız bestecileri ile bir ortak noktası da buydu. Büyülü Wagner müziği… Haliyle kendi müziğine katmaya çalıştığı dil, Wagner esintileri oldu. Bu konuda başarı sağlama noktasında pek bir sonuç alamadı ama Fransız müziği adına önem taşıyan kompozisyonlar bıraktı geride. Örneğin romantik dönem denildiğinde başta gelen isimlerden Chopin üzerinde yoğun bir bütünleştirici etkisi oldu Chabrier’in. Düşüncelerine daha canlı bir orkestral yapı katarken form olarak açık ve müziğinde daha saf Fransız olmasını sağladı Chopin’in. Bir diğer yandan da üstün düş yeteneği sayesinde Espana eseri ile müzikteki İspanya modasını başlatan isim oldu. Bu eser, Debussy ve Ravel’in İspanya temalı müziklerine (Chanson Espagnole ve Rhapsodie Espagnole) öncü olacak ve yeni bir bakış açısı kazandıracaktı. Öyle ki zaman geçtikçe, notalar okunmadan sadece kör bir dinleme yapıldığında onun eserleri de bazen Messiaen’i anımsattı bazen de Debussy’den ayrı düşünülemedi. 

Kimi zaman da bu taşlı yolun başında takılıverdi engellere. Yolunda gitmeyen işler art arda takip etmişti Chabrier’i. Ancak yanında güçlü isimlerin desteğini buldukça devam etmek de kolaylaşıyordu bir nebze. Chabrier’in arkasında duran isimlerden biri de şüphesiz Maurice Ravel’di. Müziği yetersiz ve zayıf göründüğünde, bunun aksinin savunan o olmuştu. Müziğin yanında resim ve edebiyat alanında da değerli sanatçıların bulunduğu bir çevresi vardı. Üstelik bu alanlara da gerçekten ilgi duyuyordu. Zira bir koleksiyoncu denebilecek seviyede, dönemin empresyonist ressamlarının birçok eserlerine sahipti. Aynı zamanda ressam dostlarının resimleri için modellik de yapıyordu Chabrier.

Günler geçtikçe Chabrier, adından sıkça bahsettirmeye ve üzerine düşündürtmeye başladı. Puolenc, Debussy, Stravinsky, Mahler gibi büyük müzik dehaları da onun destekçisiydi. Tabii Ravel üzerindeki etkisi de oldukça güçlü ve başkaydı Chabrier’in. Apaçık bir şekilde Chabrier’den en çok söz edenlerden biri oydu. Chabrier’in eserleri, onun için büyük bir esin kaynağı olmakla birlikte, eksilmiş yedililer zinciri üzerine yaptığı birçok analiz gibi sonrasında farklı anlam bütünlükleri keşfetmesine yardımcı oldu.  “Chabrier’in “Le Roi Malgré Lui”sini, Wagner’in “Tetraloji”sinin tamamı yerine bestelemeyi tercih ederim.” diyen Ravel’in bu sözleri, Wagner’in müthiş ihtişamlı dörtlemesi bir yana dursun Chabrier’in bu eserinin onu bir hayli hayran bıraktığının kanıtı niteliğindeydi. Ve sonrasında şöyle ekledi: “Tabii ki, her şeyden önce bir müzisyenden etkilenmiştim çünkü tüm çağdaş Fransız müziği onun çalışmalarından kaynaklanıyor, üstelik hala hak ettiği tanınırlığa sahip değil.”. Bu üstün yetenekli müzisyen gerçekten de Ravel’in dediği ölçüde üne sahip değildi ve olmalıydı. Keza Fransız izlenimcilik akımını hazırlayan sanatçılar arasında unutulmaz olanlardandı.

Ravel’in bahsettiği bir diğer nokta da Chabrier’in ressam Edouard Manet ile olan dostluğuydu. Manet, yaşamını sürdürmek için çalışmak zorunda olan biri değil, kendi arzularının peşinden giden ekonomik yönden özgür bir ressamdı. Bu durum resimlerine, bakış açısına ve görüşlerine de yansıdı. Manet, gelecekteki başarısına güvendiği ve onu etkileyen sanatçı arkadaşlarının portrelerini resmetti. Bunlardan biri de Emmanuel Chabrier’di. 

Manet’in resmettiği Chabrier

Portresi dışında da Chabrier’in Manet tabloları üzerinde bir yansıması vardı. Ravel’e göre ise Manet’in resmederkenki rolü kadar Chabrier’in rolü de önemliydi:

            “Benim görüşüme göre, Chabrier ve Manet arasında var olan bağlantıya geri dönmek gerekirse, bu, onların kendi sanatları üzerlerinde uyguladıkları etkiyle sınırlı değildir. Bu bağlantı beni daha da derinleştiriyor: Chabrier’in müziğinin yarattığı izlenimi Manet’in Olympia tablosunda keşfettim … Olympia’da her zaman Chabrier’in “Mélancolie” sinin basitçe başka bir ortama aktarıldığı özünü yeniden keşfetme hissine kapıldım.”

Manet’in Olympia tablosu dönemin diğer nü kadın resimlerinden farklı bir ses getirmişti. Bu resimdeki kadının (Olympia’nın) bakışları o kadar gerçekçiydi ki, resme bakanlar kadın tarafından tehdit edilmiş ve hatta taciz edilmiş hissetmişti. Ravel ise Chabrier’in “Pieces Pittoresques” isimli on parçadan oluşan dizininin “Melancolie” isimli parçasındaki belirsizlik hissinin Olympia tablosunun atmosferini oluşturduğunu düşündü. Manet tarafından resmedilen kadının ruhu, aslında Chabrier’in “Melancolie”sinin yansımasıydı.

Manet'in Olympia'sı
Manet’in “Olympia” adlı tablosu

KAYNAKÇA

Bali, S., 2019. Müzikte Romantik Dönem Bestecileri. Vakıfbank Kültür Yayınları, sf. 361-365.

Howat, R., 2009. The Art of French Piano Music. Yale University Press, Chapter 7.

Pamir, L., 1989. Müzikte Geniş Soluklar. Ada Yayınları, sf. 209.

Prod’homme, J.-G., Chabrier In His Letters, The Musical Quarterly, Volume XXI, Issue 4, October 1935, sf. 451

Samson, J, 2000. Chopin, Chopin’s Influence on the Fin de Siecle and Beyond. Cambridge Universty Press, sf. 279.

Spence, D., 2011. Manet. Koleksiyon Yayınevi, Sf. 18-19, 28-29.

Yener, F., 1990. Şu Eşsiz Müzik Sanatı. Cem Yayınevi, Sf. 25,159.